O co tutaj chodzi

CZYM JEST BUDŻET PARTYCYPACYJNY, JAKIE SĄ JEGO CELE

ORAZ SKUTKI

W tym roku, po raz pierwszy w Lublinie zamieszkujący Dzielnicę Rury uzyskali szansę zadecydowania o przeznaczeniu kwoty 109 tys. zł, które corocznie przyznawane są z rezerwy budżetowej Urzędu Miasta Lublin do dyspozycji Rady Dzielnicy Rury. Stało się to możliwe dzięki współpracy Rady Dzielnicy Rury i Fundacji Wolności poprzez zastosowanie budżetu partycypacyjnego. Czym jest natomiast tzw. budżet partycypacyjny, jakie są jego cele oraz skutki ?

Budżet partycypacyjny, nazywany także budżetem obywatelskim, to demokratyczny proces dyskusji i podejmowania decyzji, w którym każdy mieszkaniec miasta może zadecydować w jaki sposób lub na jaki cel zostaną wydane pieniądze stanowiące część budżetu miejskiego lub publicznego. Innymi słowy jest to instrument uczestnictwa obywateli w procesie decydowania o publicznych pieniądzach, gdzie prawo do podejmowania decyzji przysługuje wszystkim mieszkańcom, a nie tylko wybranej grupie w trakcie wyborów – tj. radnym miasta.

Miejscem narodzin budżetu partycypacyjnego było brazylijskie miasto Porto Alegre, w którym to w 1988 r. Rada Miasta zaakceptowała pomysł dysponowania częścią finansów publicznych przez mieszkańców miasta. Z czasem kolejne miasta Ameryki Łacińskiej, Europy, a nawet Afryki zachęcone pozytywnymi skutkami realizacji projektu zaczęły podążać za przykładem brazylijskiej metropolii.

Głównymi celami budżetu partycypacyjnego jest zaangażowanie mieszkańców w współtworzenie otoczenia, które dotyczy ich bezpośrednio, dostarczenie mieszkańcom informacji i wiedzy na temat sytuacji finansowej miasta oraz zagadnień związanych z planowaniem budżetu, a także włączenie jak najszerszych grup społecznych w proces planowania budżetu miasta. Przede wszystkim zaś umożliwia dostarczenie decydentom informacji o potrzebach, oczekiwaniach i preferencjach mieszkańców.

Skala przedsięwzięcia budżetu obywatelskiego może być bardzo różna: od ustalania budżetu całego miasta i jego priorytetów, po stworzenie listy i hierarchii wydatków lub programu dotyczącego konkretnej inwestycji. Zależy ona również od takich czynników jak wielkość miasta, jego finansowych możliwości, czyli wielkości kwoty o jakiej przeznaczeniu mogą zadecydować mieszkańcy oraz od obszaru na którym dane inwestycje mają zostać zrealizowane.

Gdy już kryteria te zostaną ustalone, należy wybrać sposób w jaki społeczeństwo będzie mogło zadecydować o realizacji budżetu obywatelskiego. Tutaj również sposoby mogą byćżne i pozostają ściśle powiązane z wyżej wspomnianą „skalą przedsięwzięcia”.

W ogromnych aglomeracjach, takich jak Porto Alegre, przyjmuje to bardziej skomplikowaną i złożoną formę. Na początku w procesie sąsiedzkich i dzielnicowych zgromadzeń otwartych dla wszystkich, obywatele zgłaszają pomysły i głosują nad tym, jakie priorytetowe potrzeby wybrać oraz dofinansować. Następnie wybiera się radnych do Rady Budżetu Partycypacyjnego, która ostatecznie po konsultacjach z urzędnikami miejskimi dotyczących możliwości realizacji inwestycji, decyduje o przeznaczeniu pieniędzy z budżetu obywatelskiego i zgłasza swoje decyzje do wykonania Urzędowi Miasta

Z kolei w mniejszych miastach lub gdy zakres działań jest niewielki w procesie biorą udział wszyscy mieszkańcy bezpośrednio zaangażowani w sprawę. Proces zakłada zgłaszanie pomysłów przez mieszkańców, następnie dokonanie rozpoznania przez urzędników czy ich realizacja jest możliwa i ostatecznie wybór projektu przez głosowanie wszystkich zainteresowanych mających prawo uczestniczenia w głosowaniu powszechnym. Wybrany projekt jest przekazywany do realizacji przez Urząd Miasta.

Dziś budżet partycypacyjny uważa się za jeden z najbardziej skutecznych instrumentów zwiększania uczestnictwa mieszkańców we wspólne sprawy. Oprócz bezpośredniego skutku jakim jest zrealizowanie konkretnych inwestycji wybranych przez mieszkańców podczas głosowania powszechnego, stosowanie tej techniki przynosi również inne, długofalowe rezultaty. Jednym z nich jest budowanie zaufania do władz lokalnych, poczucie przejrzystości podejmowanych decyzji oraz wzrost sprawiedliwości społecznej. Przykład wielu miast pokazuje, że dzięki bezpośredniemu zaangażowaniu mieszkańców wzmocniło się społeczeństwo obywatelskie zauważające potrzeby innych, dbające o dobry wizerunek miasta, co z kolei zaowocowało poprawą jakości życia oraz rozwojem najbiedniejszych jego obszarów. W Europie już w około 100 miastach mieszkańcy mają możliwość decydowania w mniejszym lub większym stopniu o przeznaczeniu pieniędzy z miejskiego budżetu. W ślad za nimi podążyły również polskie miasta i miejscowości, wśród których prekursorem czynnego zaangażowania mieszkańców był Sopot. W kolejnych latach dołączyły do niego min. Gdańsk, Poznań, Wrocław, Toruń, Puławy a także niektóre dzielnice Krakowa i wkrótce także Łodzi.

Wspomniane doświadczenia miast, które dały obywatelom możliwość decydowania o wydatkach, są bardzo budujące. Na ich podstawie widać, że społeczeństwo wie czego potrzebuje i chce bardzo konkretnych rzeczy, które poprawiają jakość ich życia. Propozycja budżetu partycypacyjnego daje taką szansę i umożliwia zwrócenie uwagi władz na inwestycje wymagające najpilniejszej realizacji.

>Przeczytaj założenia budżetu obywatelskiego<

Comments

comments